📋 KAPSANAN STANDARTLAR
ISO 9001:2026
✅ Tam UyumMadde 6.1 - Risk ve Fırsat
IATF 16949:2026
✅ Tam UyumMadde 6.1.2.1 - Risk Analizi
ISO 14001:2026
✅ Tam UyumMadde 6.1 - Risk ve Fırsat
ISO 45001:2026
✅ Tam UyumMadde 6.1 - Risk ve Fırsat
1. AMAÇ
Alternatif Kalite olarak bu prosedürün amacı; kuruluşun faaliyetleri, süreçleri ve karar alma mekanizmaları üzerinde etkili olabilecek riskleri ve fırsatları sistematik olarak tanımlamak, değerlendirmek, önceliklendirmek ve yönetmek için gerekli kuralları belirlemektir.
2. KAPSAM
Bu prosedür, Alternatif Kalite bünyesindeki tüm departmanları, süreçleri, ürün ve hizmetleri kapsar. Stratejik, operasyonel, finansal, yasal, çevresel, İSG ve bilgi güvenliği riskleri bu prosedür kapsamında ele alınır.
3. SORUMLULUK
Firmanın tüm bölümleri ve tüm çalışanları risk yönetimi sürecine katkıda bulunmakla sorumludur.
- Kalite Müdürü / Risk Kalite Müdürü Risk değerlendirme sürecinin koordinasyonu ve takibi
- Üst Yönetim: Risk yönetimi politikasını onaylamak, kaynak sağlamak
- Süreç Sahipleri: Kendi süreçlerindeki riskleri belirlemek ve aksiyon almak
- Tüm Çalışanlar: Gözlemledikleri riskleri bildirmek
4. TANIMLAR
| Terim | Açıklama |
| Risk | Belirsizliğin hedefler üzerindeki olumsuz etkisi |
| Fırsat | Belirsizliğin hedefler üzerindeki olumlu etkisi |
| Risk Skoru | Olasılık × Etki (Puanlama ile hesaplanır) |
| Risk İştahı | Kuruluşun almaya istekli olduğu risk seviyesi |
5. RİSK TÜRLERİ
📊 Stratejik Risk
Kurumu kısa, orta ya da uzun vadede belirlenmiş amaç ve hedefleri doğrudan olumsuz etkileyebilecek risklerdir. (Kurumsal yönetim, yatırımlar, Pazar dinamikleri, planlama ve kaynak yönetimi)
⚖️ Yasal Risk
Kanunların ve yasal düzenlemelerin değişmesinden kaynaklanan riskler ile yetersiz bilgi ve dokümantasyon nedeniyle yaşanan yasal uyuşmazlıklar. (Davranış kuralları, yasal yükümlülükler, mevzuat)
💰 Finansal Risk
Finansal kayıp olasılığı taşıyan tehditler. (Pazar, likidite ve kredi, muhasebe ve raporlama, vergi, sermaye yapısı)
🔧 Operasyonel Risk
Yetersiz sistemlerden, süreçlerden veya çalışanlardan kaynaklanabilecek kayıplar. (Satış ve pazarlama, üretim, dış tedarik, insan kaynağı, fiziksel çevre)
📰 Prestij Riski
Medyaya yansıması halinde lokal, ulusal ya da uluslararası haber olma durumu ve itibar kaybı. (İletişim ve paydaş yönetimi, itibar ve marka)
🌿 Çevresel Risk
Çevre mevzuatı, iklim değişikliği, doğal afetler, kirlilik ve atık yönetimi ile ilgili riskler
🛡️ İSG Riski
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskler (iş kazaları, meslek hastalıkları, ramak kala olaylar)
5.1. STANDART BAZINDA RİSK ANALİZİ YÖNTEMLERİ
Alternatif Kalite olarak, aşağıdaki tablolarda her yönetim sistemi standardı için hangi risk analiz yöntemini kullandığımız ve hangi dokümanlarla kayıt altına aldığımız gösterilmektedir:
📌 ISO 9001:2026 - Kalite Yönetim Sistemi
| Risk Türleri / Kaynaklar | Analiz Yöntemi | Kayıt / Doküman |
• Süreç performans riskleri • Müşteri memnuniyeti riskleri • Tedarik zinciri riskleri • Doküman kontrol riskleri
| SWOT Analizi, Proses FMEA, 5x5 Risk Matrisi
| • Süreç Risk Değerlendirme Formu • Yıllık Risk Raporu • Yönetimin Gözden Geçirmesi Tutanağı
|
🚗 IATF 16949:2026 - Otomotiv Kalite Yönetim Sistemi
| Risk Türleri / Kaynaklar | Analiz Yöntemi | Kayıt / Doküman |
• Ürün güvenliği riskleri (SC/CC) • Proses sapma riskleri • Tedarikçi kalite riskleri • Ölçüm sistemi riskleri (MSA)
| PFMEA (Proses/Ürün), Kontrol Planı, 5x5 Risk Matrisi
| • PFMEA Dokümanı • Kontrol Planı • SC/CC Listesi • MSA Raporu
|
🌿 ISO 14001:2026 - Çevre Yönetim Sistemi
| Risk Türleri / Kaynaklar | Analiz Yöntemi | Kayıt / Doküman |
• Hava emisyonu riskleri • Su kirliliği riskleri • Atık yönetimi riskleri • Enerji tüketimi riskleri • Gürültü kirliliği riskleri • Acil durum çevre riskleri
| Çevre Boyut Analizi, 5x5 Risk Matrisi, Tehlike Değerlendirmesi
| • Çevre Boyut Kaydı • Çevresel Etki Değerlendirme Formu • Acil Durum Planı
|
🛡️ ISO 45001:2026 - İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi
| Risk Türleri / Kaynaklar | Analiz Yöntemi | Kayıt / Doküman |
• Fiziksel riskler (makine, elektrik, yangın) • Kimyasal riskler (zehirlenme, yanma) • Biyolojik riskler • Psikososyal riskler (stres, mobbing) • Ergonomik riskler • Ramak kala olayları
| Tehlike Tanımlama, 5x5 Risk Matrisi, İş Güvenliği Uzmanı Değerlendirmesi
| • İSG Risk Değerlendirme Tablosu • Tehlike Listesi • Ramak Kala Kayıtları • İş Kazası Kayıtları
|
🔒 ISO 27001:2026 - Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi
| Risk Türleri / Kaynaklar | Analiz Yöntemi | Kayıt / Doküman |
• Veri ihlali riskleri • Siber saldırı riskleri • Yetkisiz erişim riskleri • Veri kaybı riskleri • Donanım arıza riskleri
| Bilgi Güvenliği Risk Analizi (BT tehdit matrisi), 5x5 Risk Matrisi
| • Bilgi Güvenliği Risk Değerlendirmesi • BT Tehdit Listesi • Erişim Logları • Yedekleme Kayıtları
|
Not: Tüm standartlar için ortak risk matrisi (5x5) kullanılmakta olup, her standart kapsamındaki riskler kendi özel değerlendirme kriterlerine göre puanlanmaktadır. Risk değerlendirme sonuçları yılda en az bir kez gözden geçirilir ve Yönetimin Gözden Geçirmesi toplantısında üst yönetime sunulur.
6. RİSK BELİRLEME YÖNTEMİ
Risk belirleme faaliyetlerinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
- 📌 Dahili analiz (SWOT, PESTLE)
- 📌 İç-dış hususlar (Clause 4.1)
- 📌 İlgili tarafların ihtiyaç ve beklentileri (Clause 4.2)
- 📌 Müşteri şartları ve yasal şartlar
- 📌 Önemli çevre boyutları ve İSG tehlikeleri
- 📌 Geçmiş veriler, beyin fırtınası, iş akış analizi
Risk Belirleme Yöntemleri: SWOT Analizi, FMEA, HAZOP, Olay Ağacı Analizi, Kontrol Listeleri, Beyin Fırtınası, Delphi Tekniği.
7. RİSK DEĞERLENDİRME MATRİSİ
RİSK SKORU = OLASILIK × ETKİ
7.1. Olasılık Puanlama Kriterleri
| Puan | Seviye | Kriter | Olasılık Yüzdesi | Sıklık |
| 5 | Çok Yüksek | Risk her an olabilir. Kontrol edilememesi durumunda | ≥90% | Her gün |
| 4 | Yüksek | Önemli derecede kontrol ve risk yönetimine ihtiyaç var | 51-90% | Haftada 1 |
| 3 | Orta | Risk az da olsa mevcut. Hazırlıklı olmalı. İzlenmeli | 11-50% | Ayda 1 |
| 2 | Düşük | Risk çok az. Alınan önlemler yeterli | 3-10% | Yılda birkaç kez |
| 1 | Çok Düşük | Risk beklenmiyor, olma olasılığı çok zayıf | ≤3% | Yılda 1 |
7.2. Etki Puanlama Kriterleri
| Puan | Seviye | Maddi Kayıp (Yıllık) | İş Duruşu | Prestij Kaybı |
| 5 | Çok Ciddi | 1.000.000 TL ve üzeri | 1 haftadan çok | Ulusal ve Uluslararası medyada duyulur |
| 4 | Ciddi | 100.000 - 1.000.000 TL | 1 hafta | Ulusal medya ilgisi |
| 3 | Orta | 50.000 - 100.000 TL | 1 gün | Bölgesel medya ilgisi |
| 2 | Düşük | 10.000 - 50.000 TL | 1 vardiya | Minimum bölgesel medya ilgisi |
| 1 | Çok Hafif | 10.000 TL ve altı | 1 saatlik | Medyaya yansımaz |
7.3. Risk Matrisi (5x5)
| OLASILIK | ETKİ |
| Çok Ciddi (5) | Ciddi (4) | Orta (3) | Düşük (2) | Çok Hafif (1) |
| Çok Yüksek (5) | 25 | 20 | 15 | 10 | 5 |
| Yüksek (4) | 20 | 16 | 12 | 8 | 4 |
| Orta (3) | 15 | 12 | 9 | 6 | 3 |
| Düşük (2) | 10 | 8 | 6 | 4 | 2 |
| Çok Düşük (1) | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 |
7.4. Varlık Bazlı Risk Değerlendirmesi
Alternatif Kalite'de risk değerlendirmesi, BEK-003 Ek-A'da belirtildiği üzere 4 bileşen üzerinden hesaplanır:
| Bileşen | Puan Aralığı | Açıklama |
| Varlık Değeri | 1-5 | Varlığın kurum için önemi (1: En yüksek, 5: En düşük) |
| Tehdit Etkisi | 1-5 | Tehdit gerçekleştiğinde oluşacak etki (1: Hayati, 5: Rahatsız edici) |
| Oluşma Sıklığı | 1-5 | Tehdidin ne sıklıkla gerçekleştiği (1: Çok yüksek, 5: Çok seyrek) |
| Oluşma Olasılığı | 1-5 | Tehdidin gerçekleşme ihtimali (1: Çok yüksek, 5: Çok düşük) |
📐 Hesaplama:
Risk Skoru = Varlık Değeri × Tehdit Etkisi × Oluşma Sıklığı × Oluşma Olasılığı
📊 Sonuç: 1 = En yüksek risk | 625 = En düşük risk
🚨 Acil Aksiyon: Skor ≤ 50 olan riskler için acil önlem alınmalıdır.
8. RİSK SEVİYELERİ VE AKSİYON PLANLARI
| Risk Seviyesi | Skor Aralığı | Aksiyon ve Süre |
| KABUL EDİLEMEZ RİSK | 21-25 | Faaliyetten vazgeç / Acil aksiyon alıp, 1 ay içinde risk puanı düşürülmelidir. |
| ÇOK YÜKSEK RİSK | 16-20 | Hemen aksiyon alıp, 3 ay içinde risk puanı düşürülmelidir. |
| YÜKSEK RİSK | 10-15 | Mümkün olduğunca çabuk aksiyon alıp, 6 ay içinde risk puanı düşürülmelidir. |
| ORTA RİSK | 6-9 | Orta vadede aksiyon alıp, 1 yıl içinde risk puanı düşürülmelidir. |
| DÜŞÜK RİSK | 2-5 | Kabul et - İzle / Acil tedbir gerektirmez, uzun vadede aksiyon alınabilir. |
| KABUL EDİLEBİLİR RİSK | 1 | Kabul et - İzle / Aksiyon gerektirmez. |
9. RİSKE CEVAP VERME STRATEJİLERİ
- 🎯 Riskle mücadele etme (kontrol etme): Her risk için uygun bir kontrol faaliyeti belirlenerek uygulanması sağlanır.
- 🚫 Riskten kaçınma (faaliyetten vazgeçme): Riskin ilgili olduğu faaliyet alanından vazgeçilir.
- 🔄 Riski paylaşma (devretme): Riskin tamamen veya kısmen başka kurumlara transfer edilmesi (sigorta, güvenlik sistemi).
- ✅ Riski kabul etme: Çok düşük düzeydeki riskler için herhangi bir faaliyet yapılmaz.
- ⭐ Fırsatları değerlendirme: Riskin olumsuz etkilerini azaltmak için fırsatlar değerlendirilir.
9.1. Artık Risk Yönetimi
Risk işleme faaliyetleri sonrasında kalan risk (Artık Risk) aşağıdaki şekilde yönetilir:
- ✅ Kabul Edilebilir Artık Risk: Risk skoru 1-4 aralığında ise, Üst Yönetim tarafından Artık Risk Onay Formu (FRM-BG-008) ile onaylanır ve kabul edilir.
- ⚠️ Kabul Edilemez Artık Risk: Risk skoru 5 ve üzeri ise, ek kontroller uygulanır veya risk tamamen ortadan kaldırılana kadar işleme devam edilir.
- 📋 Onay Süreci: Artık risk onayları, yılda en az bir kez Yönetimin Gözden Geçirmesi (YGG) toplantısında gözden geçirilir.
10. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ RİSKLERİ
Alternatif Kalite olarak, iklim değişikliğinin iş sürekliliğimize etkilerini değerlendirmekteyiz:
- ✅ Tedarik zinciri kesintileri (sel, yangın, kuraklık)
- ✅ Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar
- ✅ Karbon mevzuatı ve vergi riskleri
- ✅ Müşteri beklentileri (yeşil ürün, karbon ayak izi)
- ✅ Su kıtlığı ve hammadde temini riskleri
11. İLGİLİ DOKÜMANLAR
- 📄 FRM-RSK-001 - Risk Değerlendirme Formu
- 📄 C04-PRC-003 - PFMEA (Proses Hata Türü ve Etkileri Analizi) Prosedürü
- 📄 FRM-STR-001 - SWOT Analiz Raporu
- 📄 M01-PRC-001 - Dokümante Edilmiş Bilgi Prosedürü
- 📄 ISO 31000:2018 - Risk Yönetimi Standardı
12. RİSK RAPORLAMA PERİYODU
Alternatif Kalite'de risk raporlaması aşağıdaki periyotlarda yapılır:
| Rapor Türü | Periyot | Kapsam | Hedef Kitle |
| Günlük Risk Raporu | Günlük | Kritik sistemler, siber tehditler | BT Yöneticisi |
| Aylık Risk Raporu | Aylık | Tüm risklerin durumu, aksiyon takibi | Kalite Müdürü |
| Yıllık Risk Raporu | Yıllık | Risk trendleri, iyileştirme fırsatları | Üst Yönetim / YGG |
13. BİLGİ GÜVENLİĞİ RİSK METODOLOJİSİ
Alternatif Kalite, ISO 27001:2026 Madde 6.1.2 gereği bilgi güvenliği risklerini değerlendirmek için aşağıdaki metodolojiyi uygular:
- 1. Kapsam Belirleme: Risk analizine dahil edilecek varlıklar, süreçler ve sistemler belirlenir.
- 2. Varlık Envanteri: Tüm bilgi varlıkları (donanım, yazılım, veri, personel) bt_envanter tablosundan alınır.
- 3. Tehdit Tanımlama: Her varlığa yönelik tehditler (siber saldırı, veri ihlali, donanım arızası) listelenir.
- 4. Zafiyet Değerlendirmesi: Mevcut güvenlik açıkları ve zayıflıklar belirlenir.
- 5. Risk Hesaplama: Varlık Değeri × Tehdit Etkisi × Oluşma Sıklığı × Oluşma Olasılığı formülü ile risk skoru hesaplanır.
- 6. Risk Değerlendirme: Risk skorlarına göre önceliklendirme yapılır ve risk işleme stratejisi belirlenir.
- 7. Artık Risk Onayı: Kabul edilen riskler Artık Risk Onay Formu (FRM-BG-008) ile onaylanır.
- 8. İzleme ve Gözden Geçirme: Riskler yıllık olarak gözden geçirilir ve güncellenir.
Referans: Bu metodoloji, BEK-003 Ek-A ve ISO 27001:2026 Madde 6.1.2 gerekliliklerine tam uyumludur.
REVİZYON NOTU
| Revizyon No | Revizyon Tarihi | Revizyon Nedeni | Değiştiren | Otomatik |
| 02 |
01.05.2026 00:00:00 |
İklim değişikliği riskleri eklendi, standart bazında risk analizi tabloları genişletildi |
Kalite Müdürü |
❌ Hayır |
Alternatif Kalite Danışmanlık ve Eğitim | Risk ve Fırsat Yönetimi Prosedürü (M01-PRC-004)
Bu doküman ISO 9001:2026, IATF 16949:2026, ISO 14001:2026, ISO 45001:2026, ISO 31000 standartlarına tam uyumludur.