📋 KAPSANAN STANDARTLAR
ISO 9001:2026
✅ Tam UyumMadde 9.1.3 - Analiz ve Değerlendirme
IATF 16949:2026
✅ Tam UyumMadde 9.1.3.1 - Kalitesizlik Maliyetleri (COPQ)
ISO 14001:2026
✅ Tam UyumMadde 9.1.3 - Analiz ve Değerlendirme
ISO 45001:2026
✅ Tam UyumMadde 9.1.3 - Analiz ve Değerlendirme
1. AMAÇ
Alternatif Kalite olarak bu prosedürün amacı; kalite yönetim sisteminin etkinliğini artırmak, israfı azaltmak ve sürekli iyileştirmeyi desteklemek için Kalitesizlik Maliyetleri (COPQ - Cost Of Poor Quality)'nin düzenli olarak hesaplanması, izlenmesi, analiz edilmesi ve raporlanmasına ilişkin kuralları belirlemektir. Bu prosedür IATF 16949:2026 Madde 9.1.3.1 gerekliliğini tam olarak karşılamaktadır.
2. KAPSAM
Bu prosedür, Alternatif Kalite bünyesindeki tüm departmanları, süreçleri, ürün ve hizmetleri kapsar. Kalite maliyetleri; uygunsuzluk maliyetleri (iç), tespit maliyetleri, önleme maliyetleri ve dış maliyetler olmak üzere dört ana kategoride toplanır. Aylık olarak hesaplanır ve Yönetimin Gözden Geçirmesi (YGG) toplantısında raporlanır.
3. SORUMLULUK
- Genel Müdür / Üst Yönetim: COPQ hedeflerinin belirlenmesi, iyileştirme çalışmaları için kaynak sağlanması
- Kalite Müdürü: COPQ verilerinin toplanması, hesaplanması, analiz edilmesi ve raporlanması, YGG'de sunulması
- Üretim Sorumlusu: Üretim kaynaklı hurda, yeniden işleme, makine duruşları, fire verilerinin sağlanması
- Satınalma Sorumlusu: Tedarikçi kaynaklı uygunsuzluk maliyetleri, iade maliyetleri
- Satış Sorumlusu: Müşteri iadesi, nakliye, tazminat, garanti maliyetleri
- Muhasebe / Finans: Maliyet verilerinin (işçilik, malzeme, enerji, amortisman) sağlanması
- Bakım Sorumlusu: Makine arıza ve duruş maliyetleri
- İnsan Kaynakları Sorumlusu: Eğitim maliyetleri, işe alım maliyetleri, devamsızlık maliyetleri
- İSG / Çevre Sorumlusu: İş kazası maliyetleri, çevre kirliliği maliyetleri
4. TANIMLAR
| Terim | Açıklama |
|---|
| COPQ (Cost Of Poor Quality) | Kalitesizlik Maliyetleri - Ürün veya hizmetin ilk seferde doğru yapılmamasından kaynaklanan tüm maliyetler |
| Uygunsuzluk Maliyeti | İç hatalardan kaynaklanan maliyetler (hurda, yeniden işleme, makine duruşları) |
| Tespit Maliyeti | Kontrol, muayene, test, kalibrasyon maliyetleri |
| Önleme Maliyeti | Hataları önlemek için yapılan faaliyetlerin maliyetleri (eğitim, planlama, PFMEA) |
| Dış Maliyet | Müşteriye ulaştıktan sonra tespit edilen hataların maliyetleri (iade, tazminat, garanti) |
5. KALİTE MALİYETLERİ SINIFLANDIRMASI
Alternatif Kalite'de kalite maliyetleri dört ana kategoride toplanır:
5.1. Uygunsuzluk Maliyetleri (İç Maliyetler - Internal Failure Costs)
Alternatif Kalite içinde (müşteriye ulaşmadan önce) tespit edilen hatalardan kaynaklanan maliyetler:
| Maliyet Kalemi | Açıklama | Veri Kaynağı | Sorumlu |
|---|
| Hurda, Kırma | Üretim sırasında veya tedarikçiden gelen, kullanılamaz hale gelen ürünlerin malzeme+işçilik+enerji maliyeti | Üretim Fire Raporları, Tedarikçi İade Formları | Üretim / Kalite |
| Yeniden İşleme (Rework) | Uygunsuz ürünlerin düzeltilmesi için harcanan işçilik, malzeme, enerji, makine süresi | Yeniden İşleme Formları, Ek İşlem Formları | Üretim |
| Tamir, Onarım | Uygunsuz ürünlerin tamir edilmesi için harcanan maliyetler (Repair) | Tamir Formları | Üretim |
| Makine Arızaları ve Duruşları | Planlanmamış makine duruşları, arıza süreleri, üretim kaybı | Bakım Arıza Kayıtları, Makine Duruş Raporları | Bakım / Üretim |
| Aşırı Navlun | Acil sevkiyat nedeniyle oluşan ek nakliye maliyetleri | Satınalma / Sevkiyat Kayıtları | Satınalma |
| Değer Düşüşü | İmalatta veya mamul halde ürün değerinin düşmesi | Stok Değerleme Raporları | Muhasebe |
| Çevre Kirliliği | Atık bertaraf maliyetleri, çevre cezaları, iyileştirme maliyetleri | Çevre Kayıtları | Çevre Sorumlusu |
| İş Kazası | İş kazası sonrası tedavi, tazminat, iş gücü kaybı, makine duruşu | İSG Kaza Kayıtları | İSG Sorumlusu |
| Devamsızlık | Çalışan devamsızlığı nedeniyle üretim aksaması, fazla mesai, geçici personel maliyetleri | İK Devamsızlık Kayıtları | İK Sorumlusu |
5.2. Tespit (Ölçme ve Değerlendirme) Maliyetleri (Appraisal Costs)
Ürün ve süreçlerin uygunluğunu doğrulamak için yapılan kontrollerin maliyetleri:
| Maliyet Kalemi |
Açıklama |
Veri Kaynağı |
Sorumlu |
|---|
| Giriş Kontrol Maliyetleri |
Hammadde ve yarı mamul giriş kontrollerinde çalışan işçilik, test ekipmanları, malzeme |
Kalite Kontrol Kayıtları |
Kalite |
| Proses Kontrol Maliyetleri |
Üretim sırasında yapılan kontrollerin işçilik, ekipman maliyetleri |
Kalite Kontrol Kayıtları |
Kalite / Üretim |
| Final Kontrol Maliyetleri |
Sevkiyat öncesi yapılan son kontrollerin maliyetleri |
Kalite Kontrol Kayıtları |
Kalite |
| Kalibrasyon Maliyetleri |
Ölçüm cihazlarının dış laboratuvarda kalibrasyon maliyetleri |
Kalibrasyon Envanteri, Faturalar |
Kalite |
| Test ve Deney Maliyetleri |
Laboratuvar testleri, dış laboratuvar hizmetleri, deney malzemeleri |
Laboratuvar Kayıtları |
Kalite |
| Denetim (Tetkik) Maliyetleri |
İç tetkik, dış tetkik (belgelendirme kuruluşu) maliyetleri |
Tetkik Planları, Faturalar |
Kalite |
5.3. Önleme Maliyetleri (Prevention Costs)
Hataların oluşmasını önlemek için yapılan faaliyetlerin maliyetleri:
| Maliyet Kalemi | Açıklama | Veri Kaynağı | Sorumlu |
|---|
| Eğitim Maliyetleri | Kalite, problem çözme, Core Tools, İSG, çevre eğitimleri (dahili + harici) | Eğitim Kayıtları, Faturalar | İK / Kalite |
| Planlama ve Projelendirme | APQP, PFMEA, Kontrol Planı hazırlama maliyetleri, proje yönetimi | APQP Kayıtları | Proje / Kalite |
| Dokümantasyon Maliyetleri | Prosedür, talimat, form hazırlama ve güncelleme maliyetleri | Doküman Kayıtları | Kalite |
| Tedarikçi Geliştirme | Tedarikçi denetimleri, tedarikçi eğitimleri, tedarikçi geliştirme programları | Tedarikçi Denetim Kayıtları | Satınalma / Kalite |
| Müşteri Ziyaretleri | Müşteri memnuniyeti ziyaretleri, müşteri şikayet ziyaretleri (şirket güvencesini yükseltmek) | Seyahat Kayıtları, Faturalar | Satış |
| Kalite İyileştirme Grubu | Sürekli iyileştirme projeleri, Kaizen etkinlikleri, kalite çemberleri maliyetleri | İyileştirme Kayıtları | Kalite |
5.4. Dış Maliyetler (External Failure Costs)
Ürün müşteriye ulaştıktan sonra tespit edilen hataların maliyetleri:
| Maliyet Kalemi | Açıklama | Veri Kaynağı | Sorumlu |
|---|
| Müşteri İadeleri | İade edilen ürünlerin malzeme, işçilik, enerji maliyeti | Müşteri İade Kayıtları | Satış / Kalite |
| Tazminat ve Garanti | Müşteriye ödenen tazminatlar, garanti kapsamındaki onarım/değişim maliyetleri | Muhasebe Kayıtları, Şikayet Formları | Satış / Kalite |
| Nakliye ve Lojistik | İade nakliyesi, acil sevkiyat, gümrük masrafları | Satınalma / Sevkiyat Kayıtları | Satınalma |
| Deney ve Test Maliyetleri | İade ürünlerin analiz maliyetleri (iç/dış laboratuvar) | Laboratuvar Kayıtları | Kalite |
| Finansal Kayıplar | Ödeme süresinin gecikmesi, kredi maliyetleri, tahsilat gecikmeleri | Muhasebe Kayıtları | Muhasebe |
| İtibar Kaybı | Ölçülemeyen maliyet, müşteri kaybı, pazar payı kaybı (YGG'de değerlendirilir) | Müşteri Memnuniyet Anketi | Satış / Kalite |
6. KALİTE MALİYETLERİ HESAPLAMA YÖNTEMİ
Kalite maliyetleri aylık olarak hesaplanır. Toplam COPQ = İç Maliyet + Tespit Maliyeti + Önleme Maliyeti + Dış Maliyet. Aşağıdaki formüller kullanılır:
- 📊 Toplam COPQ (TL) = Uygunsuzluk Maliyeti + Tespit Maliyeti + Önleme Maliyeti + Dış Maliyet
- 📊 COPQ Oranı (%) = (Toplam COPQ / Toplam Satış Ciro) x 100
- 📊 COPQ / Üretim Adedi = Toplam COPQ / Toplam Üretim Adedi (TL/adet)
Hedef: Alternatif Kalite COPQ hedefi, YGG toplantısında belirlenir ve yıllık bazda izlenir. Hedef tipik olarak Toplam Satış Ciro'nun %5'inden düşük olacak şekilde belirlenir.
7. VERİ TOPLAMA KAYNAKLARI
COPQ hesaplaması için kullanılan verilerin kaynakları:
| Maliyet Kategorisi | Veri Kaynağı | Sorumlu | Toplanma Periyodu |
|---|
| Uygunsuzluk (İç) | Hurda Raporu, Yeniden İşleme Raporu, Makine Duruş Raporu, Fire Kartları | Üretim, Bakım | Günlük -> Aylık |
| Tespit | Kalibrasyon Faturaları, Test Raporları, Tetkik Faturaları | Kalite | Aylık |
| Önleme | Eğitim Faturaları, Seyahat Masrafları, Proje Kayıtları | İK, Satış, Kalite | Aylık |
| Dış | Müşteri İade Kayıtları, Şikayet Formları, Tazminat Faturaları | Satış, Kalite | Aylık |
8. RAPORLAMA VE İZLEME
- 📄 Kalite Maliyetleri Raporu: Kalite Müdürü tarafından her ay sonunda hazırlanır
- 📄 Rapor İçeriği: Toplam COPQ, COPQ oranı (ciroya göre), COPQ/adet, kategori bazlı dağılım (grafikler), hedefe göre performans
- 📄 Rapor Dağıtımı: Genel Müdür ve tüm departman yöneticilerine e-posta ile gönderilir
- 📄 YGG Sunumu: COPQ raporu, Yönetimin Gözden Geçirmesi (YGG) toplantısında sunulur
- 📄 Trend Analizi: Son 12 aylık COPQ trendi grafiği hazırlanır, artış veya azalış eğilimleri analiz edilir
9. İYİLEŞTİRME AKSİYONLARI
COPQ analizi sonucunda aşağıdaki aksiyonlar alınır:
- 📈 En Yüksek Maliyet Kategorisinin Tespiti: Pareto analizi ile en yüksek maliyet kalemi belirlenir
- 📈 Kök Neden Analizi: En yüksek maliyet kalemi için kök neden analizi yapılır (PRC-016)
- 📈 İyileştirme Projesi Başlatma: COPQ'yu düşürmek için sürekli iyileştirme projesi başlatılır (PRC-015)
- 📈 Hedef Revizyonu: COPQ hedefi tutturulamıyorsa, YGG'de hedef revize edilir veya ek aksiyonlar belirlenir
Pareto Kuralı (80/20): Toplam COPQ'nun %80'ine neden olan %20'lik maliyet kalemleri belirlenir ve öncelikli iyileştirme aksiyonları bu kalemlere yönlendirilir.
10. KAYITLAR
- 📄 Kalite Maliyetleri Raporu (FRM-MAL-001)
- 📄 COPQ Veri Toplama Tablosu (aylık)
- 📄 COPQ Trend Analizi Grafiği
- 📄 Hurda Raporları
- 📄 Yeniden İşleme Formları
- 📄 Makine Duruş Raporları
- 📄 Müşteri İade Kayıtları
- 📄 Eğitim Faturaları ve Kayıtları
- 📄 Kalibrasyon Faturaları
- 📄 Tetkik Faturaları
11. İLGİLİ DOKÜMANLAR
- 📄 M01-PRC-006 - Sürekli İyileştirme Prosedürü
- 📄 M01-PRC-007 - Düzeltici Faaliyet Prosedürü
- 📄 M01-PRC-005 - Yönetimin Gözden Geçirmesi (YGG) Prosedürü
- 📄 C04-PRC-004 - Uygunsuz Ürün Kontrol Prosedürü
- 📄 S02-PRC-001 - Eğitim ve Yetkinlik Yönetimi Prosedürü
- 📄 M01-PRC-001 - Dokümante Edilmiş Bilgi Prosedürü
- 📄 IATF 16949:2026 Standardı (Md.9.1.3.1 - Kalitesizlik Maliyetleri)
REVİZYON NOTU
| Revizyon No | Revizyon Tarihi | Revizyon Nedeni | Değiştiren | Otomatik |
|---|
| 01 |
02.05.2026 00:00:00 |
İlk yayın - COPQ (Kalitesizlik Maliyetleri) dört ana kategori (uygunsuzluk, tespit, önleme, dış maliyetler), COPQ hesaplama yöntemleri (Toplam COPQ, COPQ Oranı, COPQ/Adet), Pareto analizi, iyileştirme aksiyonları. |
Kalite Müdürü |
❌ Hayır |
Alternatif Kalite Danışmanlık ve Eğitim | Kalite Maliyetleri (COPQ) Prosedürü (M01-PRC-009)
Bu doküman IATF 16949:2026 (Md.9.1.3.1), ISO 9001:2026, ISO 14001:2026, ISO 45001:2026 standartlarına tam uyumludur.