1. GİRİŞ
1.1. Genel
Alternatif Kalite olarak, çalışanlarımızın sağlığını ve güvenliğini korumak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek öncelikli hedefimizdir. Bu el kitabı, ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standardına uygun olarak hazırlanmıştır.
📌 Amaç: Bu el kitabı, Alternatif Kalite'nin İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Yönetim Sistemini tanımlar, uygulanmasını sağlar ve sürekli iyileştirmeyi hedefler.
📌 Kapsam: Bu el kitabı, Alternatif Kalite'nin tüm ofis çalışmaları, eğitim hizmetleri, danışmanlık faaliyetleri, iş seyahatleri ve müşteri ziyaretlerini kapsar.
1.2. Kuruluş Profili
Alternatif Kalite Danışmanlık ve Eğitim Hizmetleri, 2024 yılında kurulmuş olup, kalite yönetim sistemleri danışmanlığı, eğitim ve teknik danışmanlık hizmetleri sunmaktadır. Çalışan sağlığı ve güvenliği, kurumsal stratejimizin temel taşlarındandır.
| Firma Ünvanı | Alternatif Kalite Danışmanlık ve Eğitim Hizmetleri |
| Adres | Kartal / İstanbul |
| Telefon | 0546 625 5234 |
| E-posta | info@alternatifkalite.com |
| Web Sitesi | www.alternatifkalite.com |
| Yetkili | Süleyman Erbek - Genel Müdür |
| Çalışan Sayısı | 15 (ortalama) |
| Faaliyet Alanı | Kalite Yönetim Danışmanlığı, Eğitim, Teknik Danışmanlık |
1.3. El Kitabının Amacı ve Kapsamı
Amaç: Bu el kitabı, Alternatif Kalite'nin İSG Yönetim Sistemi'nin kurulması, uygulanması, sürdürülmesi ve sürekli iyileştirilmesi için gerekli çerçeveyi sağlar.
Kapsam:
- Alternatif Kalite genel merkez ve tüm operasyonel alanları (ofis, eğitim salonları)
- Tüm çalışanlar, ziyaretçiler, danışmanlar ve yükleniciler
- Sunulan tüm hizmetlerin İSG boyutları (ofis çalışmaları, eğitimler, danışmanlık, iş seyahatleri)
- Tüm iş sağlığı ve güvenliği riskleri (fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal)
2. ATIF YAPILAN STANDARTLAR VE MEVZUAT
2.1. Uluslararası Standartlar
| ISO ISO 45001:2018 | İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri - Şartlar ve Kullanım Kılavuzu |
| ISO ISO 19011:2018 | Yönetim Sistemi Tetkik Kılavuzu |
| ISO ISO 31000:2018 | Risk Yönetimi - Kılavuz |
| IATF IATF 16949:2016 | Otomotiv Kalite Yönetim Sistemi (entegre yaklaşım) |
2.2. Ulusal Mevzuat
| 6331 | İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu |
| 28512 | İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği |
| 28712 | İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği |
| 28819 | İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik |
| 28699 | Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik |
| 28444 | Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik |
| 28678 | Kanserojen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik |
2.3. Müşteri ve Paydaş Şartları
- Müşteri İSG politikaları ve beklentileri
- Çalışan sendikası toplu iş sözleşmeleri
- Çalışanların güvenli çalışma ortamı talepleri
- Yerel yönetim ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimleri
3. TANIMLAR VE KISALTMALAR
3.1. Tanımlar
| İSG | İş Sağlığı ve Güvenliği - Çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumaya yönelik tüm faaliyetler |
| İSGYS | İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi - ISO 45001'e göre kurulan sistem |
| Risk Değerlendirmesi | İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin kontrol altına alınması süreci |
| Tehlike | Yaralanma veya sağlık bozulması potansiyeli olan kaynak, durum veya eylem |
| Risk | Tehlikeden kaynaklanan yaralanma veya sağlık bozulması olasılığı |
| İş Kazası | Çalışanın işyerinde veya iş nedeniyle maruz kaldığı yaralanma veya sağlık bozulması |
| Ramak Kala | Zarar oluşmamış ancak potansiyel olarak tehlikeli olay |
| Meslek Hastalığı | Çalışma koşulları nedeniyle ortaya çıkan hastalık |
| KKD | Kişisel Koruyucu Donanım - Çalışanları tehlikelerden koruyan ekipmanlar |
| Psikososyal Risk | Stres, mobbing, tükenmişlik gibi çalışanın psikolojik sağlığını etkileyen riskler |
| PUKÖ Döngüsü | Planla - Uygula - Kontrol Et - Önlem Al (Deming Döngüsü) |
| YGG | Yönetimin Gözden Geçirmesi - Yıllık performans değerlendirme toplantısı |
3.2. Kısaltmalar
| İSG | İş Sağlığı ve Güvenliği |
| İSGYS | İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi |
| KKD | Kişisel Koruyucu Donanım |
| KPI | Key Performance Indicator (Anahtar Performans Göstergesi) |
| OSGB | Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi |
| YGG | Yönetimin Gözden Geçirmesi |
| PFMEA | Proses Hata Türü ve Etkileri Analizi |
| MSA | Ölçüm Sistemleri Analizi |
| SPC | İstatistiksel Proses Kontrolü |
4. KURULUŞUN BAĞLAMI
4.1. İç ve Dış Hususlar
Alternatif Kalite, İSG performansını etkileyen iç ve dış hususları düzenli olarak belirler, izler ve değerlendirir.
4.1.1. Dış Hususlar
- Yasal ve Mevzuat: 6331 sayılı İSG Kanunu, yönetmelikler, genelgeler
- Pazar ve Rekabet: Müşterilerin İSG beklentileri, sektörel uygulamalar
- Teknolojik: Yeni İSG ekipmanları, yazılımlar, dijital dönüşüm
- Sosyal ve Kültürel: Çalışanların güvenlik bilinci, sendikal faaliyetler
- Ekonomik: İSG maliyetleri, cezalar, tazminatlar
4.1.2. İç Hususlar
- Kurumsal Kültür: Güvenlik kültürü, yönetim taahhüdü, çalışan farkındalığı
- Kaynaklar: İnsan kaynakları (yetkinlik, sayı), teknolojik altyapı, finansal bütçe
- Operasyonlar: Ofis çalışmaları, eğitim faaliyetleri, danışmanlık, iş seyahatleri
- Değişim Kapasitesi: Yeni teknolojilere adaptasyon, iş süreçlerindeki değişiklikler
4.2. İlgili Taraflar ve Beklentileri
| İlgili Taraf | İhtiyaç ve Beklentiler | Uyum Yöntemi |
|---|
| Çalışanlar | Güvenli çalışma ortamı, sağlık koruması, katılım, geri bildirim | Risk değerlendirmesi, sağlık taramaları, anketler, İSG kurulu |
| Müşteriler | Güvenli hizmet, İSG uyumluluğu, şeffaflık | İSG politikası, raporlama, müşteri iletişimi |
| Yerel Toplum | Kirlilik kontrolü, toplumsal katkı, güvenlik | Acil durum planları, toplumsal projeler |
| Düzenleyici Kurumlar | Yasal uyum, zamanında raporlama, denetim | Mevzuat takibi, düzenli raporlama |
| Çalışan Temsilcileri | Katılım, görüş alınması, haklar | İSG kurulu, çalışan temsilcisi |
4.3. İSG Yönetim Sistemi Kapsamı
Alternatif Kalite'nin İSG Yönetim Sistemi kapsamı:
- Tüm faaliyetler: Ofis çalışmaları, eğitim hizmetleri, danışmanlık faaliyetleri, iş seyahatleri, müşteri ziyaretleri
- Tüm tesisler: Merkez ofis (Kartal/İstanbul), eğitim salonları
- Tüm süreçler: Satın alma, pazarlama, insan kaynakları, eğitim, danışmanlık
- Tüm çalışanlar: Kadrolu, sözleşmeli, stajyer, ziyaretçi, yüklenici
5. LİDERLİK
5.1. Üst Yönetimin Taahhüdü
Alternatif Kalite Üst Yönetimi, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin kurulması, uygulanması ve sürekli iyileştirilmesi için gerekli taahhütleri sağlar:
- ✅ İSG politikası oluşturulmuş ve tüm paydaşlara duyurulmuştur.
- ✅ Yıllık olarak ölçülebilir İSG hedefleri belirlenir.
- ✅ İSG için gerekli kaynaklar (insan, teknoloji, bütçe) tahsis edilir.
- ✅ Çalışanların İSG süreçlerine katılımı sağlanır.
- ✅ İSG performansı düzenli olarak YGG'de değerlendirilir.
5.2. İSG Politikası
Alternatif Kalite'nin İSG Politikası, çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma taahhüdünü içerir. Detaylı politika metnine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:
5.3. Kurumsal Roller, Sorumluluklar ve Yetkiler
| Görev | Yetkili / Sorumlu | Sorumluluklar |
|---|
| Üst Yönetim |
Genel Müdür |
İSG politikası onayı, kaynak tahsisi, YGG başkanlığı, stratejik hedefler |
| İSG Yöneticisi |
İSG Uzmanı / Temsilcisi |
Sistem kurulumu, işletilmesi, risk değerlendirmesi, mevzuat takibi, raporlama |
| İşyeri Hekimi |
OSGB Hekimi |
Sağlık taramaları, meslek hastalığı takibi, çalışan sağlığı |
| Çalışan Temsilcisi |
Sendika / Çalışan Temsilcisi |
Çalışanların sesi, katılım, görüş bildirme |
| İSG Kurulu |
Kurul Üyeleri |
Risk değerlendirmesi, acil durum planları, eğitim, denetim |
| Tüm Çalışanlar |
Her Çalışan |
Kurallara uyum, risk bildirimi, eğitim katılımı, KKD kullanımı |
6. PLANLAMA
6.1. Risk Değerlendirmesi
Alternatif Kalite, ISO 45001:2018 ve 6331 sayılı İSG Kanunu'na uygun olarak risk değerlendirmesi yapar. Risk değerlendirmeleri yılda en az bir kez güncellenir.
6.1.1. Tehlike Tanımlama
| Tehlike Türü | Örnekler | Potansiyel Etki |
|---|
| Fiziksel | Kayma, düşme, yangın, elektrik, gürültü, aydınlatma | Yaralanma, ölüm, iş kaybı |
| Kimyasal | Temizlik malzemeleri, toner tozu, boya | Solunum yolu hastalıkları, zehirlenme |
| Biyolojik | Virüs, bakteri, mantar (pandemi, grip) | Enfeksiyon, hastalık |
| Ergonomik | Yanlış oturma, tekrarlayan hareketler, ağır kaldırma | Kas iskelet sistemi hastalıkları, bel fıtığı |
| Psikososyal | Stres, mobbing, tükenmişlik, iş yükü | Depresyon, anksiyete, kalp hastalığı |
| İş Seyahati | Trafik kazası, konaklama, yeme-içme | Trafik kazası, hastalık |
6.1.2. Risk Değerlendirme Matrisi
| Risk Skoru | Olasılık | Şiddet | Aksiyon |
|---|
| 1-4 | Düşük | Düşük | Kabul edilebilir, izle |
| 5-12 | Orta | Orta | Önlem alınmalı, takip |
| 13-25 | Yüksek | Yüksek | Acil aksiyon, durdurma |
6.1.3. Psikososyal Riskler
Alternatif Kalite, ISO 45001'in getirdiği yeni yaklaşımla psikososyal riskleri (stres, mobbing, tükenmişlik) de yönetmektedir.
| Risk | Olasılık | Şiddet | Risk Skoru | Aksiyon |
|---|
| İş yükü / Stres | 4 | 3 | 12 | İş dağılımı, esnek çalışma, psikolojik destek |
| Mobbing / Yıldırma | 2 | 4 | 8 | Sıfır tolerans, gizli ihbar hattı, disiplin |
| Tükenmişlik (Burnout) | 3 | 3 | 9 | Rotasyon, izin, danışmanlık |
| Ev İçi Şiddet | 1 | 5 | 5 | Destek mekanizması, ücretsiz izin |
6.2. İSG Hedefleri (KPI'lar)
| KPI | Hedef (2025) | Hedef (2030) | Sorumlu |
|---|
| Kaza oranı (sıfır iş kazası) | ≤ 1 | 0 | İSG Uzmanı |
| Ramak kala bildirim sayısı | ≥ 12 | ≥ 24 | İSG Uzmanı |
| İSG eğitim tamamlama oranı | %100 | %100 | İK / İSG Uzmanı |
| Sağlık taraması tamamlama oranı | %100 | %100 | İşyeri Hekimi |
| Risk değerlendirme güncelleme | Yıllık | Yıllık | İSG Uzmanı |
| Çalışan memnuniyeti (İSG) | ≥ %80 | ≥ %90 | İSG Kurulu |
7. DESTEK
7.1. Kaynaklar
- 👤 İnsan Kaynakları: Nitelikli İSG Uzmanı, İşyeri Hekimi, İSG Kurulu üyeleri
- 💻 Teknolojik Kaynaklar: İSG yazılımları, risk değerlendirme araçları, sağlık takip sistemleri
- 💰 Finansal Kaynaklar: İSG eğitimleri, KKD, sağlık taramaları, acil durum ekipmanları
- 🏢 Fiziksel Kaynaklar: Ofis altyapısı, acil durum ekipmanları, ilk yardım malzemeleri
7.2. Yeterlilik ve Eğitim
Tüm çalışanlar, görevleri ile ilgili İSG konularında yeterliliğe sahip olmalıdır.
| Eğitim | Hedef Kitle | Sıklık |
|---|
| Temel İSG Eğitimi | Tüm çalışanlar | Yılda 1 kez |
| Yangın ve Tahliye Eğitimi | Tüm çalışanlar | Yılda 1 kez |
| İlk Yardım Eğitimi | Belirli personel | Her 3 yılda 1 |
| Ofis Ergonomisi Eğitimi | Tüm çalışanlar | İşe başlangıç |
| Psikososyal Riskler | Tüm çalışanlar | Yılda 1 kez |
| Risk Değerlendirmesi Eğitimi | Yöneticiler | Yılda 1 kez |
7.3. Farkındalık
Tüm çalışanlar aşağıdaki konularda farkındalığa sahiptir:
- 🦺 İSG politikasını ve hedeflerini bilir.
- 🦺 Çalışma alanındaki tehlikeleri ve riskleri tanır.
- 🦺 Acil durumlarda ne yapması gerektiğini bilir.
- 🦺 Risk ve tehlike bildirimini nasıl yapacağını bilir.
- 🦺 KKD kullanımının önemini bilir.
7.4. İletişim
İç İletişim: E-posta, duyuru panoları, intranet, toplantılar, İSG kurulu toplantıları
Dış İletişim: Müşteri bilgilendirmeleri, Çalışma Bakanlığı, OSGB, sivil toplum
8. OPERASYON
8.1. Acil Durum Planlaması
Alternatif Kalite, aşağıdaki acil durum senaryoları için hazırlıklıdır:
| Acil Durum | Plan | Tatbikat Sıklığı | Sorumlu |
|---|
| Yangın | Yangın söndürme, tahliye, acil durum ekipleri | Yılda 2 kez | İSG Kurulu |
| Deprem | Çök-kapan-tutun, tahliye, acil durum çantası | Yılda 1 kez | İSG Kurulu |
| Kimyasal Sızıntı | Absorban kit, koruyucu ekipman, tahliye | Yılda 1 kez | İSG Uzmanı |
| İlk Yardım | İlk yardım çantaları, eğitimli personel | Sürekli | İşyeri Hekimi |
| Siber Saldırı | Veri yedekleme, kriz iletişim, iş sürekliliği | Yılda 2 kez | BT Yöneticisi |
8.2. Sağlık Taramaları
Alternatif Kalite, çalışanlarının sağlığını korumak için periyodik sağlık taramaları yapar.
| Muayene Türü | Açıklama | Sıklık |
|---|
| İşe Giriş Muayenesi | Yeni çalışanların sağlık durumu tespiti | İşe başlangıç |
| Periyodik Muayene | Genel sağlık kontrolleri | Yılda 1 kez |
| Özel Risk Grubu | Kimyasal, gürültü, titreşim, toz, ekranlı çalışma | Yılda 1-2 kez |
| İşe Dönüş Muayenesi | Uzun süreli rapor sonrası | İşe dönüşte |
| Meslek Hastalığı Takibi | Meslek hastalığı şüphesi | Gerektiğinde |
8.3. KKD Yönetimi
Alternatif Kalite, çalışanlarını tehlikelerden korumak için Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) sağlar.
| KKD Türü | Kullanım Alanı | Değişim Sıklığı |
|---|
| Anti-reflektif Gözlük | Ekranlı çalışma | Yılda 1 kez |
| Ergonomik Sandalye | Ofis çalışması | 3 yılda 1 |
| Yüksekliği Ayarlanabilir Masa | Ofis çalışması | 3 yılda 1 |
| Yangın Tüpü | Yangın güvenliği | Aylık kontrol |
| İlk Yardım Çantası | Acil müdahale | Aylık kontrol |
8.4. Kaza ve Ramak Kala Yönetimi
Alternatif Kalite, tüm iş kazaları ve ramak kala olaylarını kaydeder, araştırır ve önleyici aksiyonlar alır.
9. PERFORMANS DEĞERLENDİRME
9.1. İzleme ve Ölçme
| Gösterge | Hedef | İzleme Sıklığı | Sorumlu |
|---|
| Kaza sayısı | 0 | Aylık | İSG Uzmanı |
| Ramak kala bildirim sayısı | ≥ 1/ay | Aylık | İSG Uzmanı |
| İSG eğitim tamamlama oranı | %100 | Aylık | İK / İSG Uzmanı |
| Sağlık taraması tamamlama oranı | %100 | Aylık | İşyeri Hekimi |
| KKD kullanım oranı | %100 | Aylık | İSG Uzmanı |
| İSG Kurulu toplantı sayısı | ≥ 4/yıl | Yıllık | İSG Kurulu |
9.2. İç Tetkik
Alternatif Kalite'de iç tetkikler, ISO 19011:2018 kılavuzuna uygun olarak yılda en az 1 kez yapılır.
- 📋 Tetkik Planı: Yıllık tetkik programı İSG Yöneticisi tarafından hazırlanır.
- 👤 Tetkikçi: Eğitimli, bağımsız ve yetkin iç tetkikçiler görevlendirilir.
- 📊 Tetkik Konuları: Tüm İSG süreçleri, risk değerlendirmesi, acil durum, eğitim, sağlık taramaları
- 📋 Raporlama: Tetkik bulguları raporlanır, uygunsuzluklar için düzeltici faaliyet başlatılır.
9.3. Yönetimin Gözden Geçirmesi (YGG)
Üst Yönetim, İSG Yönetim Sisteminin uygunluğunu, yeterliliğini ve etkinliğini değerlendirmek için yılda en az 1 kez YGG toplantısı düzenler.
10. İYİLEŞTİRME
10.1. Uygunsuzluk ve Düzeltici Faaliyet
Alternatif Kalite, uygunsuzlukların kök nedenlerini analiz eder ve tekrarını önlemek için düzeltici faaliyetler başlatır.
- 📋 Uygunsuzluk Kaydı: Uygunsuzluk formu doldurulur.
- 🔍 Kök Neden Analizi: 5 Neden veya Ishikawa yöntemi kullanılır.
- 📋 Düzeltici Aksiyon Planı: Aksiyonlar, sorumlular ve termin tarihleri belirlenir.
- ✅ Etkinlik Kontrolü: Aksiyonların etkinliği doğrulanır.
10.2. Sürekli İyileştirme
- 📊 KPI Takibi: İSG KPI'ları aylık izlenir, hedef sapmalarında aksiyon alınır.
- 💡 Çalışan Öneri Sistemi: İSG önerileri sunulur, değerlendirilir ve ödüllendirilir.
- 📊 Benchmarking: Sektördeki en iyi uygulamalar izlenir ve uyarlanır.
- 📋 YGG: Yıllık YGG toplantısında iyileştirme fırsatları değerlendirilir.
REFERANS DOKÜMANLAR